آسمان صعود نكرده و خبر از آنجا ندارى تا از ماوراء آن مطلع باشى و آنچه در آن است منكر مىشوى آيا عاقل چيزى را كه نمىشناسد منكر مىشود ؟ الى آخر حديث كه در اصول كافى مذكور است . شيخ الرئيس ابو على بن سينا در اول نمط رابع از اشارات كه اول الهيات است گويد : بدان كه بر اوهام مردم غلبه كرده موجود محسوس است و چيزى كه حس به او نرسد فرض وجود او محال است و اينكه اگر چيزى ذاتا مكان و وضع مخصوصى نداشته باشد يا در آن حلول نكرده باشد مثل جسم و احوال جسم حظّى از وجود ندارد و براى تو ممكن است كه خود محسوس را تأمل كنى و بطلان قول اينها را بدانى و بعد از آن وجود كلّى را ثابت كرده و بيان نموده كه محسوس نيست . و بعد از آن گفته : اگر هر موجودى داخل در حس و وهم باشد بايد خود حس و وهم نيز داخل در حس و وهم باشند و عقلى كه حكم حق است موهوم باشد . علاوه براين هيچ يك از عشق و خجالت و غضب و شجاعت و ترس از چيزهايى نيستند كه محسوس باشند و موهوم نيستند الخ . فلاماريون كه فيلسوف معروف فرانسه و معاصر ماست در اول كتاب خود موسوم به قبل از مرگ فصل طولانى براى اثبات اينكه انحصار موجود در دايرهء حواس ما غلط است ايراد نموده و در صفحهء 39 از آن گويد : تعجب است كه چگونه اشخاص باهوش مانند . . . توانسته‌اند تصور كنند كه حقيقت در دايرهء حواس ما محدود است با اين جمود و نقص حواس . ماهى گمان مىكند كه هيچ چيز بيرون آب نيست . اين حقير نويسندهء سطور ، كتابى در توحيد به زبان اهل عصر نوشته و در آن ذكر نموده‌ام : هيچ كس نبايد تصور كند قواى دراكه‌اش در نهايت كمال است و هرچه را هست مىتواند در يكى از قواى خود گنجايش دهد ؛ چرا كه ممكن است چيزى حقيقت